![\"\"](\"http:\/\/klinicysta.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/blizna-225x300.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Jedn\u0105 z cz\u0119\u015bciej stosowanych metod leczenia neurochirurgicznego dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych kr\u0119gos\u0142upa l\u0119d\u017awiowego jest laminektomia. Najcz\u0119\u015bciej stosowana jest ona w celu z\u0142agodzenia dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych kr\u0119gos\u0142upa l\u0119d\u017awiowego spowodowanych stenoz\u0105. W wi\u0119kszo\u015bci znanych przypadk\u00f3w pacjenci po zabiegu laminektomii odzyskuj\u0105 sprawno\u015b\u0107 powoli a dolegliwo\u015bci b\u00f3lowe mog\u0105 utrzymywa\u0107 si\u0119 nawet do 18 miesi\u0119cy po zabiegu.
\nW pracy przedstawiono algorytm post\u0119powania fizjoterapeutycznego u pacjent\u00f3w po zabiegu laminektomii l\u0119d\u017awiowego odcinka kr\u0119gos\u0142upa.<\/p>\n
Zmiany zwyrodnieniowe w odcinku l\u0119d\u017awiowym kr\u0119gos\u0142upa obserwuje si\u0119 ju\u017c u os\u00f3b po dwudziestym roku \u017cycia, jednak najwi\u0119ksze nasilenie osi\u0105gaj\u0105 w pi\u0105tej dekadzie \u017cycia. W m\u0142odszym wieku przyjmuj\u0105 one najcz\u0119\u015bciej charakter niemy klinicznie jednak z czasem nieodzownie zaczynaj\u0105 towarzysz\u0105 im b\u00f3l oraz ubytkowe objawy neurologiczne.
\nZ uwagi na stale zwi\u0119kszaj\u0105ce si\u0119 \u015brednie prze\u017cycie, liczba os\u00f3b cierpi\u0105cych z powodu zmian zwyrodnieniowych b\u0119dzie stale ros\u0142a stawiaj\u0105c coraz wi\u0119ksze wyzwania \u015bwiatu fizjoterapii oraz neurochirurgii [1].<\/p>\n
Charakter oraz umiejscowienie zmian zwyrodnieniowych stwierdzonych w badaniach radiologicznych oraz neuroradiologicznych nie zawsze koreluj\u0105 ze zmianami neurologicznymi oraz nasileniem dolegliwo\u015bci pacjenta. Sytuacja taka powoduje i\u017c odnotowane du\u017ce zmiany degeneracyjne zar\u00f3wno kr\u0105\u017cka mi\u0119dzykr\u0119gowego jak i element\u00f3w kostnych kr\u0119gos\u0142upa mog\u0105 dawa\u0107 sk\u0105pe objawy neurologiczne, a w przypadku nieznacznych zmian zwyrodnieniowych powodowa\u0107 uporczywy b\u00f3l i znaczne ubytkowe objawy neurologiczne [2]. W momencie kiedy leczenie zachowawcze
\nw postaci fizjoterapii nie przynosi zadowalaj\u0105cego rezultatu podejmowana jest decyzja o leczeniu operacyjnym [3]. Aktualnie przyjmuje si\u0119 \u017ce do leczenia chirurgicznego kwalifikowani s\u0105 chorzy z du\u017cym b\u00f3lem 8-10 w skali VAS, ubytkowymi objawami neurologicznymi nieust\u0119puj\u0105cymi po leczeniu zachowawczym obejmuj\u0105cym farmakoterapi\u0119 oraz fizjoterapi\u0119 trwaj\u0105c\u0105 przez okres co najmniej trzech miesi\u0119cy [4].<\/p>\n
<\/p>\n
Aktualnie stosowane s\u0105 r\u00f3\u017cne techniki operacyjne w zale\u017cno\u015bci od nasilenia zmian klinicznych oraz charakteru obrazu radiologicznego, z nie zawsze zadowalaj\u0105c\u0105 skuteczno\u015bci\u0105 [5]. Jednym z typ\u00f3w zabieg\u00f3w o najwi\u0119kszym charakterze resekcji jest obarczaj\u0105ca laminektomia daj\u0105ca zadowalaj\u0105ce wyniki w 62% do 70% przypadk\u00f3w [6]. Stosowana jest ona w przypadku masywnej dyskopatii centralnej z towarzysz\u0105cymi zaawansowanymi zmianami zwyrodnieniowymi, chromaniem neurogennym i stenoz\u0105 kana\u0142u kr\u0119gowego. Typowo przebiegaj\u0105ca laminektomia powoduje uwolnienie
\nz ucisku przeci\u0105\u017conych struktur nerwowych powoduj\u0105c zazwyczaj zmniejszenie objaw\u00f3w neurologicznych. Laminektomia mo\u017ce by\u0107 operacj\u0105 samodzieln\u0105, lub mo\u017ce by\u0107 \u0142\u0105czona ze stabilizacj\u0105 kr\u0119gos\u0142upa. Stabilizacj\u0119 przeprowadza si\u0119, gdy w trakcie operacji istnieje konieczno\u015b\u0107 usuni\u0119cia staw\u00f3w kr\u0119gos\u0142upa, celem zabezpieczenia przed dalszym post\u0119pem zmian zwyrodnieniowych i w du\u017cych b\u00f3lach kr\u0119gos\u0142upa [7].<\/p>\n
W trakcie zabiegu dochodzi wt\u00f3rnie do naruszenia integralno\u015bci \u0142uk\u00f3w kr\u0119g\u00f3w obj\u0119tych zmianami, wyrostk\u00f3w kolczystych, wi\u0119zade\u0142 \u017c\u00f3\u0142tych oraz staw\u00f3w mi\u0119dzywyrostkowych (facetektomia)<\/em><\/strong>. Powoduje to zaburzenie biomechaniki na danym poziomie zw\u0142aszcza i\u017c uszkodzone zostaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c przyczepy mi\u0119\u015bni.<\/p>\n Post\u0119powanie po zabiegu do czternastej doby.<\/strong><\/p>\n Tu\u017c po zabiegu operacyjnym na pierwszy plan wysuwa si\u0119 leczenie b\u00f3lu pooperacyjnego, kt\u00f3re cz\u0119sto prowadzone jest r\u00f3wnie\u017c po wypisaniu pacjenta z oddzia\u0142u neurochirurgicznego. Fakt farmakologicznej terapii przeciwb\u00f3lowej jest bardzo istotnym czynnikiem warunkuj\u0105cym przebieg oraz intensywno\u015b\u0107 fizjoterapii, zw\u0142aszcza i\u017c leczenie to prowadzone jest cz\u0119sto do kilku miesi\u0119cy po zabiegu [1].<\/p>\n <\/p>\n Leczenie b\u00f3lu pooperacyjnego stanowi du\u017ce wyzwanie. Ze wzgl\u0119du na to, i\u017c jest to subiektywne odczucie dla ka\u017cdego pacjenta, okre\u015blenie jego obiektywnej \u201ewarto\u015bci\u201d jest niemo\u017cliwe. Z pomoc\u0105 przychodz\u0105 tu subiektywne skale oceny. Do najcz\u0119\u015bciej wykorzystywanych zaliczamy skal\u0119:<\/p>\n Niema\u0142e znaczenie w leczeniu b\u00f3lu pooperacyjnego, jako uzupe\u0142nienie fizjoterapii, stanowi podawanie \u015brodk\u00f3w farmakologicznych. \u015awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) opracowa\u0142a i zaleca stosowanie tzw. tr\u00f3jstopniowej drabiny analgetycznej. W ten spos\u00f3b, leki zlecane s\u0105 w zale\u017cno\u015bci od nat\u0119\u017cenia dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych:<\/p>\n I stopie\u0144<\/strong> to proste analgetyki \u2013wykorzystywane najcz\u0119\u015bciej w b\u00f3lu s\u0142abym i umiarkowanym; w tej grupie wyr\u00f3\u017cniamy mi\u0119dzy innymi kwas acetylosalicylowy, diklofenak, ibuprofen, paracetamol, metamizol.<\/p>\n II stopie\u0144<\/strong> stanowi po\u0142\u0105czenie powy\u017cszych ze s\u0142abymi lekami opioidowymi czyli tramadolem, kodein\u0105, buprenorfin\u0105. Tutaj najcz\u0119stszym zastosowaniem s\u0105 b\u00f3le o du\u017cym nasileniu (np. ostry b\u00f3l pooperacyjny).<\/p>\n III stopie\u0144<\/strong> to proste analgetyki \u0142\u0105czone z silnymi opioidami \u2013morfin\u0105, oksykodonem i fentanyle<\/p>\n Pami\u0119ta\u0107 tu nale\u017cy o podstawowych zasadach takich jak kontrolowanie dzia\u0142ania przeciwb\u00f3lowego, wybieranie minimalnej skutecznej dawki, odstawianie nieskutecznego leku przeciwb\u00f3lowego, w b\u00f3lach przewlek\u0142ych stosowanie preparat\u00f3w o przed\u0142u\u017conym dzia\u0142aniu, dokumentacja i przeciwdzia\u0142anie objawom niepo\u017c\u0105danym ka\u017cdej z grup lek\u00f3w[8]. Klonidyna<\/strong> \u2013 dzi\u0119ki niej mo\u017cliwe jest ograniczenie dawek opioid\u00f3w, jednak\u017ce liczne dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane i konieczno\u015b\u0107 sta\u0142ego monitorowania ograniczaj\u0105 grup\u0119 pacjent\u00f3w do chorych hospitalizowanych;<\/p>\n Gabapentanoidy<\/strong> -leki stosowane jako przeciwpadaczkowe. W leczeniu przeciwb\u00f3lowym wykorzystano fakt, i\u017c lek dzia\u0142a w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym zmniejszaj\u0105c uwalnianie neuroprzeka\u017anik\u00f3w o dzia\u0142aniu pronocyceptywnym;<\/p>\n Neuroleptyki<\/strong> \u2013to leki o dzia\u0142aniu przeciwl\u0119kowym i uspokajaj\u0105cym, mog\u0105 by\u0107 \u0142\u0105czone z opioidami wykazuj\u0105cw\u0142a\u015bciwo\u015bci przeciwwymiotne;<\/p>\n Ketamina<\/strong> \u2013ten lek wykazuje bezpo\u015brednie dzia\u0142anie przeciwb\u00f3lowe, mo\u017ce by\u0107 wykorzystany w przypadku tolerancji na opioidy.<\/p>\n Je\u017celi nie dosz\u0142o do powik\u0142a\u0144 po operacji zalecane jest pozostanie w \u0142\u00f3\u017cku przez okres2 -3 dni, przy czym okres ten u os\u00f3b w podesz\u0142ym wieku mo\u017ce si\u0119 wyd\u0142u\u017cy\u0107. W tym okresie wprowadzane jest stopniowe uruchamianie chorego trwaj\u0105ce zwykle na oddziale neurochirurgicznym do 7 doby po zabiegu. Celem fizjoterapii pierwszego rzutu jest w pierwszej kolejno\u015bci usprawnienie uk\u0142adu kr\u0105\u017ceniowo-oddechowego, dzia\u0142anie przeciwzakrzepowe oraz przygotowanie chorego do samodzielnego poruszania si\u0119 [8].<\/p>\n <\/p>\n W czternast\u0105 dob\u0119 po zabiegu podczas wizyty kontrolnej \u015bci\u0105gane s\u0105 zazwyczaj szwy pooperacyjne,a pacjent kierowany jest na oddzia\u0142 stacjonarnej rehabilitacji neurologicznej,kt\u00f3r\u0105 mo\u017ce rozpocz\u0105\u0107 z regu\u0142y w sz\u00f3stym tygodniu po zabiegu.<\/p>\n W proponowanym przez nas algorytmie post\u0119powania po sz\u00f3stym tygodniu po zabiegu za kryterium doboru procedur fizjoterapeutycznych przyj\u0119to poziom nasilenia b\u00f3lu oraz obecno\u015b\u0107 lub brak zaburze\u0144 funkcji mi\u0119\u015bni. O kwalifikacji pacjenta do opisanego w algorytmie post\u0119powania przeciwb\u00f3lowego decydowa\u0142 poziom b\u00f3lu 3 lub wi\u0119cej wg skali VAS. Je\u017celi b\u00f3l by\u0142 mniejszy pacjent kwalifikowany by\u0142 automatycznie do drugiej grupy post\u0119powania terapeutycznego.<\/p>\n <\/p>\n Program fizjoterapii w przypadku obecno\u015bci dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych.<\/strong><\/p>\n W przypadku wyst\u0119powania dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych (3 > wg skali VAS) nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na okre\u015blenie charakteru zg\u0142aszanych przez pacjenta dolegliwo\u015bci. Celem post\u0119powania fizjoterapeutycznego w przypadku peryferalizacji objaw\u00f3w jest doprowadzenie do ich centralizacji. W tym celu skupi\u0107 si\u0119 nale\u017cy na okre\u015bleniu a nast\u0119pnie zastosowaniu odpowiednio dobranych pozycji u\u0142o\u017ceniowych zmniejszaj\u0105cych b\u0105d\u017a centralizuj\u0105cych zg\u0142aszane przez pacjenta dolegliwo\u015bci [9]Dodatkowo stosowa\u0107 mo\u017cna terapi\u0119 Mckenzie, kt\u00f3rej \u0107wiczenia pacjent powinien wykonywa\u0107 w okre\u015blonych przez terapeut\u0119 odst\u0119pach czasowych. Jako uzupe\u0142nienie stosowanej terapii ka\u017cdy pacjent powinien mie\u0107 wykonywan\u0105 mobilizacj\u0119 blizny pooperacyjnej, manualnie b\u0105d\u017a z wykorzystaniem metody Kinesio Taping (technika wi\u0119zad\u0142owa), oraz codziennie przez 20 minut \u0107wiczenia czynne w odci\u0105\u017ceniu ko\u0144czyn dolnych w p\u0142aszczy\u017anie strza\u0142kowej.<\/p>\n W przypadku centralizacji objaw\u00f3w w okolicy L-S nale\u017cy skupi\u0107 si\u0119 w pierwszej kolejno\u015bci na \u0107wiczeniach rozci\u0105gaj\u0105cych mi\u0119\u015bnie przykurczone obejmuj\u0105ce grup\u0119 kulszowo goleniow\u0105 oraz okolice mi\u0119\u015bni g\u0142\u0119bokich miednicy. W nast\u0119pnej kolejno\u015bci stopniowo wprowadza si\u0119 \u0107wiczenia mi\u0119\u015bni brzucha. Pocz\u0105tkowo izometryczne a nast\u0119pnie czynne i czynne z oporem. W tym samym czasie stosuje si\u0119 \u0107wiczenia stabilizacji posturalnej oraz dynamicznej z wykorzystaniem metody PNF. Dodatkowo w okre\u015blonych przez terapeut\u0119 odst\u0119pach czasowych pacjent ma za zadanie wykonywa\u0107 \u0107wiczenia mi\u0119\u015bni dna miednicy oraz wielodzielnego l\u0119d\u017awi [9].<\/p>\n <\/p>\n W obydwu przypadkach tj. dolegliwo\u015bci o charakterze peryferycznym oraz centralnym zaleca si\u0119 stosowa\u0107 codziennie fizykoterapi\u0119, kt\u00f3ra nakierowana jest na dzia\u0142anie przeciwb\u00f3lowe oraz przeciwzapalne. W tym celu stosuje si\u0119 przezsk\u00f3rn\u0105 stymulacj\u0119 nerwowo -mi\u0119\u015bniow\u0105 (TENS) oraz pr\u0105dy interferencyjne. Stymulacja ta dzia\u0142a pobudzaj\u0105co na szybko przewodz\u0105ce, grube w\u0142\u00f3kna A\u03b2, kt\u00f3re przewodz\u0105 bod\u017ace dotykowe z receptor\u00f3w sk\u00f3ry. Pojawia si\u0119 wtedy lawina powi\u0105zanych ze sob\u0105 reakcji, kt\u00f3re nast\u0119puj\u0105 po sobie. W\u0142\u00f3kna A\u03b2 aktywuj\u0105 neurony w substancji galaretowatej w rogach tylnych rdzenia kr\u0119gowego, nast\u0119pnie dochodzi do zahamowania w\u0142\u00f3kien odpowiedzialnych za przewodzenie b\u00f3lu z tkanek obwodowych do rog\u00f3w tylnych rdzenia kr\u0119gowego, co powoduje hamowanie przep\u0142ywu impuls\u00f3w b\u00f3lowych do wy\u017cszych pi\u0119ter o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego. M\u00f3zg gdy odbiera bod\u017ace czuciowe ogranicza przetwarzanie bod\u017ac\u00f3w b\u00f3lowych z uszkodzonych tkanek [11]. Podczas wykonywania zabiegu elektrody u\u0142o\u017cone zostaj\u0105 przykr\u0119gos\u0142upowo (gdy schorzenie wyst\u0119puje w obr\u0119bie kr\u0119gos\u0142upa) lub w punktach maksymalnie bolesnych lub na przebiegu nerwu. Nat\u0119\u017cenie dostosowywane jest do odczu\u0107 pacjenta. Wg wielu bada\u0144 przeprowadzanych nad skuteczno\u015bci\u0105 dzia\u0142ania przeciwb\u00f3lowego pr\u0105d\u00f3w TENS, prawie wszystkie jednoznacznie pokazuj\u0105, \u017ce po stosowaniu serii zabieg\u00f3w dolegliwo\u015bci b\u00f3lowe zmniejszaj\u0105 si\u0119, nie zawsze s\u0105 one ca\u0142kowicie zniesione, ale za ka\u017cdym razem wida\u0107 popraw\u0119, kt\u00f3ra jest r\u00f3wnoznaczna z u\u015bmierzeniem b\u00f3lu w r\u00f3\u017cnym stopniu [12, 13,14,15,16,17]<\/p>\n Efekt dzia\u0142ania pr\u0105d\u00f3w interferencyjnych \u2013Nemecka \u2013powstaje na skutek nak\u0142adania si\u0119 pr\u0105d\u00f3w sinusoidalnie zmiennych \u015bredniej cz\u0119stotliwo\u015bci. Modulacja powstaje w ciele pacjenta w dw\u00f3ch niezale\u017cnych obwodach elektrycznych. Najcz\u0119\u015bciej stosuje si\u0119 stymulacj\u0119 z wykorzystaniem 4 elektrod, kt\u00f3re u\u0142o\u017cone s\u0105 przykr\u0119gos\u0142upowo (je\u017celi dolegliwo\u015bci dotycz\u0105 kr\u0119gos\u0142upa). Najlepszy efekt przeciwb\u00f3lowy mo\u017cna uzyska\u0107 przy zastosowaniu cz\u0119stotliwo\u015bci 50-100Hz.<\/p>\n Polepsza ona ukrwienie, przyspiesza przemian\u0119 materii w obr\u0119bie kom\u00f3rki, a dodatkowo ma silne dzia\u0142anie przeciwb\u00f3lowe. Nat\u0119\u017cenie dostosowuje si\u0119 do odczu\u0107 pacjenta, ale odczucie to musi by\u0107 wyra\u017ane, ponad pr\u00f3g odczuwania[18]. Dzia\u0142anie przeciwb\u00f3lowe wykazane jest w wielu badaniach, lecz wskazuj\u0105 one, \u017ce dzia\u0142anie tylko i wy\u0142\u0105cznie pr\u0105d\u00f3w interferencyjnych nie daje a\u017c tak dobrych efekt\u00f3w jak stosowanie ich w po\u0142\u0105czeniu w innymi zabiegami fizykoterapeutycznych np. TENS [18,19,20,21,22,23]<\/p>\n Celem zmniejszenia stanu zapalnego tkanek stosuje si\u0119 pole magnetycznego niskiej cz\u0119stotliwo\u015bci z impulsem sinusoidalnym, kt\u00f3ry dzia\u0142a na tkank\u0119 mi\u0119\u015bniow\u0105. Pole magnetyczne powoduje hiperpolaryzacj\u0119 b\u0142ony kom\u00f3rkowej, co wp\u0142ywa na popraw\u0119 przemiany materii. Dodatkowo pod wp\u0142ywem pola magnetycznego dochodzi do normalizacji potencja\u0142u spoczynkowego b\u0142ony kom\u00f3rkowej, a tak\u017ce usprawnia si\u0119 proces transportu jon\u00f3w przez b\u0142on\u0119 kom\u00f3rkow\u0105. Efekt biologiczny dotyczy r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119kszenia syntezy ATP, poprawia zu\u017cycie tlenu na poziomie kom\u00f3rkowej. Cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wykorzystywana w magnetoterapii: w stanach ostrych \u20131-5 Hz, w podostrych 5-20 Hz, a w stanach przewlek\u0142ych 20 -50 Hz [4] Dzia\u0142anie przeciwb\u00f3lowe impulsowego pola magnetycznego niskiej cz\u0119stotliwo\u015bci zosta\u0142o potwierdzone w badaniach prowadzonych przez wielu autor\u00f3w [24,25,26]. Dzia\u0142anie przeciwzapalne wspomaga\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c biostymulacj\u0105 laserow\u0105. Laser malej mocy wywo\u0142uje w tkankach regeneracje, poprawia ukrwienie i od\u017cywienie tkanek. [24,25]. Procesy stymulacyjne zwi\u0105zane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z popraw\u0105 kr\u0105\u017cenia, regeneracj\u0105 kom\u00f3rek oraz popraw\u0105 od\u017cywienia tkanek. Dzia\u0142anie przeciwb\u00f3lowe przede wszystkim opiera si\u0119 na wzmo\u017conym wytwarzaniu endorfin, hiperpolaryzacj\u0105 b\u0142on kom\u00f3rkowych, a tak\u017ce przyspieszeniu regeneracji obwodowych akson\u00f3w w sytuacji gdy zosta\u0142y uszkodzone nerwy. Natomiast dzia\u0142anie przeciwzapalne wi\u0105\u017ce si\u0119 z popraw\u0105 mikrokr\u0105\u017cenia, rozszerzeniem naczy\u0144 krwiono\u015bnych oraz przyspieszeniem resorpcji wysi\u0119k\u00f3w. Na minimalizacj\u0119 odczynu zapalnego wp\u0142ywa r\u00f3wnie\u017c u\u0142atwienie wytworzenia kr\u0105\u017cenia obocznego, do czego r\u00f3wnie\u017c przyczynia si\u0119 biostymulacja laserowa [27]W stanie ostrym stosowano moc: 0,1-3 J\/cm2, podostrym: 3-6 J\/cm2, a w stanie przewlek\u0142ym: 6-9 J\/cm2.Post\u0119puj\u0105c zgodnie z prawem Arndta-Schultza, kt\u00f3re m\u00f3wi, \u017ce tylko bod\u017ace \u015brednie daj\u0105 dzia\u0142anie terapeutyczne, za\u015b bod\u017ace zbyt silne mog\u0105 powodowa\u0107 odwrotny efekt, wr\u0119cz hamuj\u0105c to dzia\u0142anie [28].<\/p>\n Uzupe\u0142nieniem fizykoterapii s\u0105 zabiegi z wykorzystaniem promieni podczerwonych i widzialnych za pomoc\u0105 lampy Sollux. Ich dzia\u0142anie wynika g\u0142\u00f3wnie z reakcji tkanek na bod\u017ace cieplne. W\u015br\u00f3d nich wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 rozszerzenie naczy\u0144 krwiono\u015bnych, reakcja ze strony naczy\u0144 g\u0142\u0119biej po\u0142o\u017conych, zgodna z prawem Daestre -Morata, podwy\u017cszenie progu b\u00f3lu, wzrost przemiany materii. Odczyn w tkankach zgodnie z prawem Grotthusa -Drapera powoduj\u0105 tylko i wy\u0142\u0105cznie promienie poch\u0142oni\u0119te przez tkanki. W leczeniu stan\u00f3w zapalnych stosuje si\u0119 filtr koloru czerwonego. Stosuje si\u0119 go ponadto w b\u00f3lach mi\u0119\u015bniowych, gdzie zmniejsza napi\u0119cie mi\u0119\u015bniowe, poprzez dzia\u0142anie rozgrzewaj\u0105ce[31].<\/p>\n Wed\u0142ug autor\u00f3w [9] g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 wyst\u0119powania dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych w okresie powy\u017cej sze\u015bciu miesi\u0119cy od zabiegu jest brak balansu oraz wytrzyma\u0142o\u015bci mi\u0119\u015bni niezb\u0119dnej w stabilizacji odcinka l\u0119d\u017awiowo-krzy\u017cowego w statyce oraz podczas zada\u0144 dynamicznych. Du\u017c\u0105 rol\u0119 w tym procesie odgrywaj\u0105 mi\u0119\u015bnie stabilizuj\u0105ce czynnie staw krzy\u017cowo-biodrowy, kt\u00f3ry odgrywa zasadnicz\u0105 rol\u0119 w transferze si\u0142 mi\u0119dzy ko\u0144czynami dolnymi a tu\u0142owiem. Jak wynika z naszych obserwacji u wi\u0119kszo\u015bci pacjent\u00f3w wyst\u0119puje dodatni test ASLR zw\u0142aszcza w pozycji le\u017cenia przodem dla ryglowania si\u0142owego staw\u00f3w krzy\u017cowo-biodrowych. Dodatkowo u cz\u0119\u015bci os\u00f3b (zw\u0142aszcza po 50 roku \u017cycia) wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c dodatni test ASLR dla ryglowania strukturalnego, zwi\u0105zany najprawdopodobniej z wyst\u0119powaniem du\u017cych zmian zwyrodnieniowych w obr\u0119bie staw\u00f3w krzy\u017cowo-biodrowych.W toku prowadzonej fizjoterapii w przypadku poprawy manifestuj\u0105cej si\u0119 zmniejszeniem b\u00f3lu w skali VAS oraz\/lub zmniejszeniem objaw\u00f3w korzeniowych nale\u017cy w\u0142\u0105czy\u0107 \u0107wiczenia wzmacniaj\u0105ce gorset mi\u0119\u015bniowy oraz poprawiaj\u0105ce ergonomi\u0119 pracy dobranej indywidualnie do potrzeb ka\u017cdego pacjenta. W przypadku natomiast braku poprawy manifestuj\u0105cej si\u0119 zwi\u0119kszeniem b\u00f3lu w skali VAS lub\/i nasileniem objaw\u00f3w korzeniowych wymagana jest konsultacja neurochirurgiczna[9].<\/p>\n Program fizjoterapii w przypadku braku obecno\u015bci dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych. Powoduje ono silnie przegrzanie i przekrwienie tkanek, rozszerzenie naczy\u0144 krwiono\u015bnych, co prowadzi do zmniejszenia napi\u0119cia tkanek mi\u0119kkich. K\u0105piele wirowe ko\u0144czyn dolnych prowadz\u0105 do poprawy kr\u0105\u017cenia w ko\u0144czynach, a ciep\u0142a woda u\u017cywana podczas takiej k\u0105pieli ma dzia\u0142anie takie samo jak wszystkie zabiegi w u\u017cyciem ciep\u0142a [24,25]. Do terapii przykurczy stosuje si\u0119 metod\u0119 poizometrycznej relaksacji mi\u0119\u015bni, autoredresji czy \u0107wicze\u0144 samowspomaganych. W walce w przykurczonymi tkankami mi\u0119kkimi pomocne s\u0105 pozycje u\u0142o\u017ceniowe, kt\u00f3re nale\u017cy zakwalifikowa\u0107 jako rodzaj autoredresji, poniewa\u017c przy u\u017cyciu si\u0142y ci\u0119\u017cko\u015bci i ci\u0119\u017caru w\u0142asnego cia\u0142a mo\u017cna rozci\u0105gn\u0105\u0107 zaburzone struktury [10].<\/p>\n W sytuacji kiedy brak jest dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych a testy oceniaj\u0105ce d\u0142ugo\u015b\u0107 mi\u0119\u015bni obr\u0119czy biodrowej oraz tu\u0142owia s\u0105 ujemne, celem terapii staje si\u0119 wzmocnienie gorsetu mi\u0119\u015bniowego oraz poprawa funkcji mi\u0119\u015bni. Wed\u0142ug autor\u00f3w sytuacja taka wbrew pozorom stanowi du\u017ce wyzwanie terapeutyczne, poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w brak dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych traktuje jako oznak\u0119 wyleczenia staraj\u0105c si\u0119 jak najszybciej powr\u00f3ci\u0107 do codziennego trybu \u017cycia. Dzia\u0142ania takie skutkuj\u0105 w kr\u00f3tkim okresie czasu powrotem dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych lub wr\u0119cz ich nasileniem. Zdarzaj\u0105 si\u0119 sytuacje, kiedy wr\u0119cz wymagana staje si\u0119 ponowna interwencja neurochirurgiczna. Kluczowym staje si\u0119 w tym momencie uzmys\u0142owienie chorym celowo\u015bci dalszej terapii pod okiem specjalisty oraz konieczno\u015bci przestrzegania zasad ergonomii pracy po powrocie do domu. Wa\u017cne jest aby brak dolegliwo\u015bci pooperacyjnych nie powodowa\u0142 zbyt wczesnego powrotu do pracy czy nadmiernej aktywno\u015bci fizycznej, kt\u00f3ra powinna by\u0107 stopniowo dozowana[1]. Reasumuj\u0105c, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 ci\u0105gle zwi\u0119kszaj\u0105c\u0105 si\u0119 ilo\u015b\u0107 hospitalizacji na oddzia\u0142ach rehabilitacji neurologicznych pacjent\u00f3w po zabiegach neurochirurgicznych w odcinku l\u0119d\u017awiowym kr\u0119gos\u0142upa z powodu ostrych dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych z towarzysz\u0105cymi neurologicznymi objawami ubytkowymi. Jak wynika z naszego do\u015bwiadczenia oraz subiektywnej opinii stan taki zwi\u0105zany jest w wi\u0119kszo\u015bci ze zbyt p\u00f3\u017anym wdro\u017ceniem procesu fizjoterapii u chorych. Przyczynia\u0107 mo\u017ce si\u0119 do tego zbyt ma\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107 zainteresowanych odno\u015bcie mo\u017cliwo\u015bci wcze\u015bnie wprowadzonej fizjoterapii, przeceniania leczenia farmakologicznego (g\u0142\u00f3wnie przeciwb\u00f3lowego) jak r\u00f3wnie\u017c zbyt szybka interwencja chirurgiczna.<\/p>\n Dodatkowo zbyt szeroko wykonana laminektomia z facetektomi\u0105 mo\u017ce po kilku miesi\u0105cach lub latach prowadzi\u0107 do wt\u00f3rnej hipermobilno\u015bci kr\u0119gos\u0142upa pod postaci\u0105 podwichni\u0119\u0107 rotacyjnych, kr\u0119gozmyk\u00f3w czy ty\u0142ozmyk\u00f3w[1].<\/p>\n Pi\u015bmiennictwo.<\/strong><\/p>\n 1. Herkowitz H., Degenerative lumbar spondylolisthesis: evolution of surgical management. The Spine Journal. 9(7),605-606, 2009.<\/p>\n 2. Turner J.A., Ersek M., Herron L., Deyo R.: Surgery for lumbar spinal stenosis. Attempted meta-analysis of the literature. Spine 1992, 17, 1-8.<\/p>\n 3. Ciol M.A., Deyo R.A., Howell E., Kreif S.: An assessment of surgery for spinal stenosis: time trends, geographic Variations, complications, and reoperations. J. Am. Geriatr. Soc. 1996,44,285-29.<\/p>\n 4. Postacchini F.: Spine update. Surgical management of lumbar spinal stenosis. Spine1999, 24,1043-104.<\/p>\n 5. Katz J.N., Lipson S.J., Lew R.A., Groblerl J., Weinstein J.N., Brick G.W., Fossel A.H., Liang M. H.: Lumbar laminectomy alone or with instrumented or noninstrumented arthrodesis in degenerative lumbar spinal stenosia. Patients selection, costs, and surgical outcomes. Spine 1997, 22, 1123-113.<\/p>\n 6. Tsai R.Y., Yang R.S., Bray S.R. Jr: Microscopic laminotomies for degenerative lumbar spinal stenosis. J. Spinal Disord. Tech. 1998, 11, 389-39.<\/p>\n 7. Richter A, Kotsombelis S at all., Comparison between Laminectomyand Interspinous Devices for Treatment of Lumbar Spinal Stenosis. The Spine Jurnal. 14(11), ,2014 53.<\/p>\n 8. Bromley L, Brander B. B\u00f3l ostry. Warszawa 2013, wyd 1. 38-72.<\/p>\n 9. Chiropractic Management of Postsurgical Lumbalr Spine Pain. A retrospective study of32 Cases. Journal of Manipulative and Physiological Therapeutic. 36(6),408-412, 2011.<\/p>\n 10. Kuciel-Lewandowska J., Jarosz N., Ocena skuteczno\u015bci terapii pr\u0105dami TENS i Traberta u chorych z b\u00f3lem dolnego odcinka kr\u0119gos\u0142upa, Acta Balneologica, 2010.<\/p>\n 11. Pyszora A., Kujawa J., Zastosowanie elektroterapii w leczeniu b\u00f3lu, Polska Medycyna Paliatywna 2003, 2, 3, 167-173.<\/p>\n 12. Transcutaneous electrical nerve stimulation: Basic science mechanisms and clinical effectiveness, Sluka K., Journal of pain 2003.<\/p>\n 13. Transcutaneous electrical nerve stimulation for the treatment of chronic low back pain: a systematic review, Khadilkar A., Milne S., Brosseau L., Wells G., Tugwell P., Robinson V., Shea B., Saginur M., Spine 2005, 1, 30.<\/p>\n 14. Efficacy of electrical nerve stimulation for chronic musculoskeletal pain: A meta-analysis of randomized controlled trials, Johnson M., Martinson M., Pain 2007,<\/p>\n 15. Ainsworth L, Budelier K, Clinesmith M, et al. Transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) reduces chronic hyperalgesia induced bymuscle inflammation, Pain 2006.<\/p>\n 16. Ratajczak B, Hawrylak A, Demida\u015b A, Kuciel-Lewandowska J, Boerner E. Effectiveness of diadynamic currents and transcutaneous electrical nerve stimulation in disc disease lumbar part of spine. J Back Musculoskelet Rehabil. 2011, 24,3, str.155-159.<\/p>\n 17. Shokrzadeh A., Therapeutic Results of Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation in Post Laminectomy Syndrome, Global Journal of Health Science, 2010,2,2.<\/p>\n 18. Fuentes J.P., Armijo-Olivo S., Magee D.J., Gross D.P., Effectiveness of Interferential Current Therapy in the Management of Musculoskeletal Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis,Physical Therapy, 2010,9.<\/p>\n 19. Zambito A., Bianchini D., Gatti D., Rossini M.Adami S., Viapiana O., Interferentail and horizontal therapy in chronic back pain due to multiple vertebral fractures: a randomized, double blind, clinical study, Osteoporos Int 2007.<\/p>\n 20. Adedoyin R., Olaogun M.O., Onipede T.O., Ikem I.C., Egwu W.O., Bisiriyu A.,Effects of different swing patterns of interferential currents on patients with low back pain: a single control trial,Fizyoterapi Rehabilitasyon 2005,16,2.<\/p>\n 21. Hurley D.A., A Randomized Clinical Trial of Manipulative Therapy and Interferential Therapy for Acute Low BackPain, Spine 2004.<\/p>\n 22. Hurley D.A. Minder P.M,, McDonough S.M., Walsh D.M., Moore A.P., Baxter D.G.,Interferential Therapy Electrode Placement Technique in Acute Low Back Pain: A Preliminary Investigation,Arch Phys Med Rehabil. 2001.<\/p>\n 23. Johnson M., TabasamG.,An Investigation Into the Analgesic Effects of Interferential Currents and Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation on Experimentally Induced Ischemic Pain in Otherwise Pain-Free Volunteers,Physical Therapy, 2003.<\/p>\n 24. Shupak NM, McKay JC, Nielson WR, Rollman GB, Prato FS, Thomas AW. Exposure to a specific low frequency magnetic field: A double-blind placebo-controlled study of effects on acute pain ratings in rheumatoid arthritis and fibromyalgia pain populations, Pain Research and Management, 2006, 11, 2.<\/p>\n 25. Shupak N.W., Prato F.S., Thomas A.W., Human exposure to a specific pulsed magnetic field: effects on thermal sensory and pain thresholds, Neurosci Lett 2004, 10.<\/p>\n 26. Thomas A.W., Graham K., Prato F., McKay J.,Morley Forster P., Moulin D., Chari S.A randomized,double-blind, placebo-controlled clinical trial using a low-frequency magnetic field in the treatment of musculoskeletal chronic pain, Pain Research and Management 2007,12,4.<\/p>\n 27. Cenian A., Zaremba E., Frankowski M., Lasery w medycynie, Biostymulacyjne oddzia\u0142ywanie promieniowania laserowego.<\/p>\n 28. Bugajski M., Krukowska J. Czernicki J., Biostymulacyjne promieniowanie laserowe i mo\u017cliwo\u015bci jego zastosowania w fizjoterapii, Przegl\u0105d Medyczny Uniwersytetu rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Lek\u00f3w w Warszawie, Rzesz\u00f3w2010,3, 343-348.<\/p>\n Autor dr Micha\u0142 Cichosz<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n \u00a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n ","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jedn\u0105 z cz\u0119\u015bciej stosowanych metod leczenia neurochirurgicznego dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych kr\u0119gos\u0142upa l\u0119d\u017awiowego jest laminektomia. Najcz\u0119\u015bciej stosowana jest ona w celu z\u0142agodzenia dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych kr\u0119gos\u0142upa l\u0119d\u017awiowego spowodowanych stenoz\u0105. W wi\u0119kszo\u015bci znanych przypadk\u00f3w pacjenci po zabiegu laminektomii odzyskuj\u0105 sprawno\u015b\u0107 powoli a dolegliwo\u015bci b\u00f3lowe mog\u0105 utrzymywa\u0107 si\u0119 nawet do 18 miesi\u0119cy po zabiegu. W pracy przedstawiono algorytm post\u0119powania… ![\"\"](\"http:\/\/klinicysta.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/laminektomia-Cichosz-MIcha\u0142.png\")
<\/p>\n\n
\nPewn\u0105 uwag\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0107 nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c farmakoterapii wspomagaj\u0105cej (tzw. koanalgetyki). S\u0105 to leki kt\u00f3re same
\nw sobie nie wykazuj\u0105 bezpo\u015bredniego dzia\u0142ania przeciwb\u00f3lowego, natomiast ich dzia\u0142anie po\u015brednie lub wywierane skutki uboczne wspomagaj\u0105 w\u0142a\u015bciwy lek przeciwb\u00f3lowy (tzw. terapia multimodalna) [8].
\nDo najcz\u0119\u015bciej wykorzystywanych tu preparat\u00f3w zaliczamy m.in.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/klinicysta.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/laminektomia-algorytm-Cichosz-MIcha\u0142-1024x632.png\")
<\/p>\n
\nW terapii (TENS) u podstaw dzia\u0142ania przeciwb\u00f3lowego le\u017cy teoria bramki kontrolnej, inaczej przepustu rdzeniowego Walla i Melzaka. Zak\u0142ada ona, \u017ce bod\u017ace odbierane przez receptory sk\u00f3rne hamuj\u0105 odczuwanie dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych. W analizowanym przypadku zaleca si\u0119 stymulacj\u0119 sta\u0142\u0105 (HV TENS) z wykorzystaniem pr\u0105d\u00f3w wysokiej cz\u0119stotliwo\u015bci wgranicach 50-200Hz o czasie trwania impulsu 50-100 mikrosekund. Pacjent pocz\u0105tkowo odczuwa charakterystyczne mrowienie, wibracj\u0119 w dalszej cz\u0119\u015bci zabiegu tkanka przyzwyczaja si\u0119 do bod\u017aca elektrycznego i nie odczuwa ju\u017c \u017cadnych bod\u017ac\u00f3w, pojawia si\u0119 uczucie znieczulenia. Zabiegtrwa od 15 min a\u017c do 30 min. [10]<\/p>\n
\nWszystkie wy\u017cej wymienione oddzia\u0142ywania powoduj\u0105 dzia\u0142anie przeciwb\u00f3lowe, przeciwzapalne, zwi\u0119kszenie regeneracji uszkodzonych tkanek, w tym przyspieszenie resorpcji krwiak\u00f3w, obrz\u0119k\u00f3w, wysi\u0119k\u00f3w oraz popraw\u0119 funkcji kolagenu[23].<\/p>\n
\nW\u015br\u00f3d os\u00f3b u kt\u00f3rych b\u00f3l wynosi 2 lub mniej w skali VAS nale\u017cy zastosowa\u0107 terapi\u0119 celowan\u0105 w przywr\u00f3cenie prawid\u0142owej funkcji mi\u0119\u015bni.W momencie gdy nie ma dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych, a pojawiaj\u0105 si\u0119 przykurcze mi\u0119\u015bniowe nale\u017cy skupi\u0107 si\u0119 na przeciwdzia\u0142aniu im. Mo\u017cna zastosowa\u0107 zabiegi z zakresu termoterapii na przykurczone struktury. Wykorzystywane jest m.in. \u015bwiat\u0142o podczerwone i widzialne w u\u017cyciem filtra czerwonego.<\/p>\n
\nNa pierwszy plan terapii wysuwaj\u0105 si\u0119 w tym przypadku treningi poprawiaj\u0105ce balans oraz wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119\u015bniow\u0105, oraz trening wewn\u0119trznych stabilizatow\u00f3w odcinka l\u0119d\u017awiowego, w szczeg\u00f3lno\u015bci: mi\u0119\u015bnia wielodzielnego oraz poprzecznego brzucha[7].<\/p>\nPowy\u017cszy artyku\u0142 stanowi cz\u0119\u015b\u0107 publikacji pt Algorytm post\u0119powania fizjoterapeutycznego u pacjent\u00f3w po zabiegu l<\/b>aminektomii odcinka l\u0119d\u017awiowego kr\u0119gos\u0142upa<\/b> opublikowanego na \u0142amach czasopisma Journal of Health Sciences. Praca w ca\u0142o\u015bci wraz z literatur\u0105 dost\u0119pna na stronie wydawcy.<\/a><\/h4>\n
Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":507,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"footnotes":""},"categories":[13,1],"tags":[23,14],"class_list":["post-497","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lbp","category-bez-kategorii","tag-laminektomia","tag-lbp"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/497","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=497"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/497\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":525,"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/497\/revisions\/525"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/507"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/klinicysta.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}